ПРОТИСТОЯННЯ БАВАРСЬКОЇ ТА КИРИЛО-МЕФОДІЇВСЬКОЇ ХРИСТИЯНСЬКИХ МІСІЙ НА ЗЕМЛЯХ ДИНАСТІЇ МОЙМИРОВИЧІВ ДРУГОЇ ПОЛОВИНИ ІХ ст.

Остап Кардаш

Анотація


Стаття присвячена церковно-релігійному антагонізмові у володіннях династії Моймировичів та їх придунайських провінціях між двома євангелізаційними місіями – баварською, представленою духів­ництвом Зальцбурзької, Пассауської й Реґенсбурзької єпархій та кирило-мефодіївською, в особі со­лун­ських братів-місіонерів Кирила й Мефодія. Йдеться про період найбільшого розквіту Великомо­рав­ської держави 860–880-х. рр. На основі аналізу широкого спектру хронік і анналів ІXXV ст., агіографій св. Кирила, Мефодія та св. Наума, правових кодексів VIIIIX ст., актового матеріалу з кан­це­лярії Каролінгів, некрологів, а також епістолярних текстів кількох римських понтифіків автор ви­світлює дипломатичний, церковно-догматичний і церковно-правовий аспекти проблеми на тлі військово-політичних суперечностей володарів Східнофранкського королівства і Великоморавської держави. Увагу приділено й питанню можливої співпраці представників баварського духівництва з прихильниками архієпископа Мефодія, а також протиріччям церковно-правового характеру. Автор дійшов висновку, що саме суворість світських і церковних покарань кирило-мефодіївської місії поряд з постійним тиском баварського духівництва став вирішальним у зміні вектора релігійної політики моравського князя Святоплука та подальшим визнанням ним церковної юрисдикції єпископства Пассау.


Ключові слова


Зальцбурзьке архієпископство, єпископство Пассау, Регенсбурзька єпархія, Кирило, Мефодій, Віхінг, Велика Моравія, християнська місія.

Посилання


Aleksiun N., Bovua D., Diukre M.-E., Klochkovskyi E., Samsonovych H., Vandych P. Istoria Tsentralno-Vostochnoi Evropy. Sankt-Peterburh : Evrazyia, 2009. 1120 s. (in Russian).

Annales Alamannici. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, Z. Masařík, R. Vačerka. Praguae-Brunae : Universita J. E. Purkyně, 1966. T. 1 : Annales et chronicae. P. 31–33. [in Latin].

Annales Bertiniani. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, Z. Masařík, R. Vačerka. Praguae-Brunae : Universita J. E. Purkyně, 1966. T. 1 : Annales et chronicae. P. 70–80. [in Latin].

Annales Einsidlenses. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, Z. Masařík, R. Vačerka. Praguae-Brunae : Universita J. E. Purkyně, 1966. T. 1 : Annales et chronicae. P. 144. [in Latin].

Annales Fuldenses. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, Z. Masařík, R. Vačerka. Praguae-Brunae : Universita J. E. Purkyně, 1966. T. 1 : Annales et chronicae. P. 85–111. [in Latin].

Annales Hildesheimenses. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, Z. Masařík, R. Vačerka. Praguae-Brunae : Universita J. E. Purkyně, 1966. T. 1 : Annales et chronicae. P. 151. [in Latin].

Annales Laubacenses. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D.Bartoňková, L. Havlík, Z. Masařík, R. Vačerka. Praguae-Brunae : Universita J. E. Purkyně, 1966. T. 1 : Annales et chronicae. P. 141. [in Latin].

Annales Lobienses. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, Z. Masařík, R. Vačerka. Praguae-Brunae : Universita J. E. Purkyně, 1966. T. 1 : Annales et chronicae. P. 150. [in Latin].

Annales Magdeburgenses. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, Z. Masařík, R. Vačerka. Praguae-Brunae : Universita J. E. Purkyně, 1966. T. 1 : Annales et chronicae. P. 256–257. [in Latin].

Annales Ottenburani. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, Z. Masařík, R. Vačerka. Praguae-Brunae : Universita J. E. Purkyně, 1966. T. 1 : Annales et chronicae. P. 154. [in Latin].

Annales Sangallenses maiores. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, Z. Masařík, R. Vačerka. Praguae-Brunae : Universita J. E. Purkyně, 1966. T. 1 : Annales et chronicae. P. 143. [in Latin].

Annales Weissemburgenses. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, Z. Masařík, R. Vačerka. Praguae-Brunae : Universita J. E. Purkyně, 1966. T. 1 : Annales et chronicae. P. 153. [in Latin].

Annales Xantenses. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, Z. Masařík, R. Vačerka. Praguae-Brunae : Universita J. E. Purkyně, 1966. T. 1 : Annales et chronicae. P. 66–69. [in Latin].

Annalista Saxo. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D.Bartoňková, L. Havlík, Z. Masařík, R. Vačerka. Praguae-Brunae : Universita J. E. Purkyně, 1966. T. 1 : Annales et chronicae. P. 246–251.

Auctarium Ekkehardi Altahense. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, Z. Masařík, R. Vačerka. Praguae-Brunae : Universita J. E. Purkyně, 1966. T. 1 : Annales et chronicae. P. 271. [in Latin].

Bednár P., Ruttkay M. Nitra. Great Moravia and the beginnings of Christianity / ed. P. Kouřil. Brno : The Institute of Archeology of the Academy of Sciences, 2014. P. 243–249.

Bekker K. Drevniaia Istoria. Moskva : Alfa-knyha, 2012. 960 s. (in Russian).

Bodnariuk B. M. Kharyzma pusteli. Vytoky, stanovlennia, dukhovno-asketychna i misionerska praktyka khrystyianskoho chernetstva III–ХI st. Chernivtsi : Prut, 2012. 896 s. (in Ukrainian).

Das Verbüderungsbuch der Abtei Reichenau. Monumenta Germaniae Historica. Libri Memoriales et Necrologia. Nova series. Hannover : Hahnsche Buchhandlung, 1979. P. 1–164.

De conversione Bagoariorum et Carantanorum libellus. Monumenta Germaniae Historica. Hannover : Impensis Bibliopolii Avlici Hahniani, 1854. T. 11 : Scriptorum. P. 1–15. [in Latin].

Delikari A. The literary work of the Cyrillo-Methodian mission in Great Moravia and its transmission around Ohrid during the 9th and 10th centuries. Cyrillomethodianum. Studies on the History of Greec-Slavic Relations / ed. A.-E. N. Tachiaos. Thessaloniki, 2015. Vol. 20. P. 7–14. [in English].

Dvornik F. Sloviany v yevropeiskii istorii ta Tsyvilizatsii. Kyiv : Dukh i litera, 2005. 512 s. (in Uk-rainian).

Dvornyk F. Fotiieva skhyzma: istoriia i lehenda. Lviv : Vyd-vo UKU, 2017. 548 s. (in Ukrainian).

Filipov G. The Diplomatic Aspect of the Mission of the Salonika Brothers – Saints Cyril and Methodius – to Great Moravia. Macedónsko-slovenské literárne, kultúrne a jazykové vzťahy / ed. M. Jakimovska-Tošić. Nitra : Univerzita Konštantína Filozofa v Nitre, 2015. P. 88–93. [in English].

Floria B. N. Priniatie khrystyіanstva v Velykoi Moravii, Chekhii y Polshe. Priniatie khrystyіanstva narodami Tsentralnoi y Yuho-Vostochnoi Evropy i kreshchenie Rusi / pod red. H. H. Lytavryna. Moskva : Nauka, 1988. S. 122–158 (in Russian).

Havlík L. E. Moravska spolećnost a stät v 9. stoleti II. Moravsky stät a jeho vlädní organizace v 9. Stoleti. Slavia Antiqua: czasopismo poświęcone starożytnościom słowiańskim. Poznań : Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1981/1982. T. 28. S. 71–112. [in Polish].

Herimanni Augiensis Chronicon. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, Z. Masařík, R. Vačerka. Praguae-Brunae : Universita J. E. Purkyně, 1966. T. 1 : Annales et chronicae. P. 161–170. [in Latin].

Ioannis Dlugossi Historiae Polonicae libri XII. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, Z. Masařík, R. Vačerka. Praguae-Brunae : Universita J. E. Pur-kyně, 1966. T. 1 : Annales et chronicae. P. 325–326. [in Latin].

Iohannes VIII. Alvino archiepiscopo. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, I Hrbek, J. Ludvíkovský, R. Vačerka. Brno : Universita J. E. Purkyně, 1969. T. 3 : Diplomata. Epistolae. Textus historici varii. P. 161–162. [in Latin].

Isachenko A. V. K voprosu ob irlandskoi missii u pannonskykh i moravskykh slavian. Voprosy slavianskoho yazykoznanyia. Moskva : Іzd-vo AN SSSR, 1963. Vyp. 7. S. 43–72 (in Russian).

Ivanič P., Hetényi M. Cesta byzantskej misie na Velkú Moravu z pohľadu českej a slovenskej historiographie. Tradícia a prítomnosť misijného diela sv. Cyrila a Metoda / zodp. red. M. Lukáčová. Nitra : Univezita Konštantina Filozofa v Nitre, 2013. S. 74–92.

Ivanov S. A. Vizantiiskaia relihioznaia missia VIII–XI vv. Khrystіanstvo v stranakh Vostochnoi, Yuho-Vostochnoi i Tsentralnoi Evropy na porohe vtoroho tysiacheletyia / otv. red. B. N. Floria. Moskva : Yazyky slavianskoi kultury, 2002. S. 9–34. (in Russian).

Kallist (Uer) Mytropolyt. Pravoslavna Tserkva. Kyiv : Dukh i litera, 2009. 384 s. (in Ukrainian).

Kouřil P. Archeological evidence of Christianity in relics of material culture of the 9th and 10th centuries in Moravia with focus on crosses. The Cyril and Methodius Mission and Europe: 1150 Years Since the Arrival of the Thessaloniki Brothers in Great Moravia / ed. P. Kouřil. Brno : The Institute of Archeology of the Academy of Sciences of the Czech Republic, 2014. P. 102–113. [in English].

Kožiak R. Christianizácia Avarov a Slovanov na strednom Dunaji: Príbeh svätcov-misionárov, svätá vojna alebo kultúrny šok? Studia Christiana / eds. R. Kožiak, J. Nemeš. Bratislava : Chronos, 2006. Vol. 1. S. 121–147. (in Slovak).

Kuznetsova A. M. Missia latynskoi tserkvy: opyt khrystіanskoho Zapada y Tsentralnoj i Yuho-Vostochnoi Evrope na rubezhe vtoroho tysiacheletyia. Khrystyіanstvo v stranakh Vostochnoi, Yuho-Vostochnoi y Tsentralnoi Evropy na porohe vtoroho tysiacheletyia / otv. red. B. N. Floria. Moskva : Yazyky slavianskoi kultury, 2002. S. 35–59 (in Russian).

Ludvík Němec daruje Solnohradu dvory a kostely ve Východní marce, v Pannonii a v Korutanech. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, I Hrbek, J. Ludvíkovský, R. Vačerka. Brno : Universita J. E. Purkyně, 1969. T. 3 : Diplomata. Epistolae. Textus historici varii. P. 57–60. [in Latin].

Ludvík Němec stanoví hranice mezi Solnohradem a Pasovem. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, I Hrbek, J. Ludvíkovský, R. Vačerka. Brno : Universita J. E. Purkyně, 1969. T. 3 : Diplomata. Epistolae. Textus historici varii. P. 119–121. [in Latin].

Ludvuík Nĕmec potvrzuje Řeznu dar hrabĕte Viléma v Severním lese, na Perschlingu, Erlafĕ a jinde. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, I Hrbek, J. Ludvíkovský, R. Vačerka. Brno : Universita J. E. Purkyně, 1969. T. 3 : Diplomata. Epistolae. Textus historici varii. P. 42–43. [in Latin].

Methodio archiepiscopo pro fide. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, I Hrbek, J. Ludvíkovský, R. Vačerka. Brno : Universita J. E. Purkyně, 1969. T. 3 : Diplomata. Epistolae. Textus historici varii. P. 210–212. [in Latin].

Mironowicz A. Chrystianizacja Europy Środkowo-Wschodniej. Kościol prawosławny w dziejach Rzeczypospolitej i krajów sąsiednich / ed. P. Chomik. Białystok : Zakład Historii Kultur Pogranicza Instytutu Socjologi Uniwersytetu w Białymstoku, 2000. S. 51–67. URL: http://www.wyklady.ekpu.lublin.pl/

wyklady/mironowicz/mironowiczw1.htm. [in Polish].

Nahaievskyi I. Kyrylo-Mefodiivske Khrystyianstvo v Rusi-Ukraini. Rym : oo. Vasyliany–Piazza Ma-don¬na dei Monti 3, 1954. 176 s. (in Ukrainian).

Nazarenko A. V. Drevniaia Rus na mezhdunarodnykh putiakh. Mezhdistsyplinarnye ocherky kul-turnykh, torhovykh, politycheskykh sviazei IX–XII vv. Moskva : Yazyky russkoi kultury, 2001. 784 s. (in Russian).

Nazarenko A. V. Drevniaia Rus i slaviane. Moskva : Russkii Fond Sodeistviia Obrazovaniu i Nauke, 2009. 528 s. (in Russian).

Notari T. Conversio Bagoariorum et Carantanorum – document of an early Medieval show trial. Publicationes Universitatis Miskolcinensis. Sectio Juridica et Politica / szerk. J. Szabadfalvi. Miskolc : Miskolc University Press, 2007. T. 25/1. P. 95–119 [in English].

Pamiat i zhytiie ottsa nashieho i uchitielia Miefodiia arkhyiepyskopa moravska. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, J. Ludvíkovský, Z. Masařík, R. Vačerka. Brno : Universita J. E. Purkyně, 1967. T. 2 : Textus biographici, hagiographici, liturgici. S. 134–163. (in Old Slavonic).

Presbyteri Diocleatis Regnum Sclavorum. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, Z. Masařík, R. Vačerka. Praguae-Brunae : Universita J. E. Pur-kyně, 1966. T. 1 : Annales et chronicae. P. 238–245. [in Polish].

Rops D. Kościoł wczesnego średniowiecza. Warszawa : Instytut Wydawniczy Pax, 2014. 568 s. [in Polish].Sedov V. V. Slaviane v rannem Srednevekovie. Moskva : Fond arkheolohii, 1995. T. 2. 416 s. (in Russian).

Shaff F. Istoria khrystyіanskoi Tserkvу. Sankt-Peterburh : Bіblіia dlia vsekh, 2008. T. 4 : Sred-nevekovoe khrystianstvo. Ot Hrihoriia I do Hrihoriia VII. 590–1073 h. po R. Kh. 511 s. (in Russian).

Shevchenko I. Ukraina mizh Skhodom i Zakhodom. Narysy z istorii kultury do pochatku 18 st. Lviv : Vyd-vo UKU, 2014. 288 s. (in Ukrainian).

Shyrynskii S. S. Arkheolohіcheskіe parallely k istorii khrystyanstva na Rusi y v Velykoi Moravii. Drevniaia Rus i slaviane / otv. red. T. V. Nykolaeva. Moskva : Nauka, 1978. S. 203–206. (in Russian).

Steinhübel J. Bol alebo nebol Svätopluk kráľom? Historický časopis / ed. D. Kováč. Bratislava : Historický ústav SAV, 2013. 61/4. S. 671–696. (in Slovak).

Stepanus episcopus servus servorum Dei Zventopoleo regi Sclavorum. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, I Hrbek, J. Ludvíkovský, R. Va-čerka. Brno : Universita J. E. Purkyně, 1969. T. 3 : Diplomata. Epistolae. Textus historici varii. P. 215–225.

Tomashivskyi S. Istoriia Tserkvy na Ukraini. Filadelfiia : Z drukarni Ameryky, 1932. 159 s. (in Ukrainian).

Vita Constantini-Cyrilli cum translatione s. Clementis. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, J. Ludvíkovský, Z. Masařík, R. Vačerka. Brno : Universita J. E. Purkyně, 1967. T. 2 : Textus biographici, hagiographici, liturgici. P. 120–133. [in Latin].

Vlasto A. P. Zaprovadzhennia khrystyianstva u slovian. Vstup do serednovichnoi istorii slovianstva. Kyiv : Yunivers, 2004. 496 s. (in Ukrainian).

Wood I. The Missionary Life: Saints and the Evangelisation of Europe 400–1050. Essex : Routledge, 2001. 322 p. [in English].

Zaibt F. Blysk i vbohist Serednovichchia. Istoriia z pochatkom i kintsem. Lviv : Vyd-vo UKU, 2009. 512 s. (in Ukrainian).

Zakon soudnyi liudiem. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, K. Haderka, L. Havlík, J. Ludvíkovský, J. Vašica, R. Vačerka. Brno : Universita J. E. Purkyně, 1971. T. 4 : Leges textus iuridici supplementa. S. 147–198. (in Old Slavonic).

Zapoviedy sviatykh otiets. o. pokaanty razboie. I o vsem hriesie. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, K. Haderka, L. Havlík, J. Ludvíkovský, J. Vašica, R. Vačerka. Brno : Universita J. E. Purkyně, 1971. T. 4 : Leges textus iuridici supplementa. S. 137–146.

Zhitie y zhyzn, y podvyzy, yzhie v sviatykh ottsa nashoho Konstantina Filosofa. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, J. Ludvíkovský, Z. Masařík, R. Vačerka. Brno : Universita J. E. Purkyně, 1967. T. 2 : Textus biographici, hagiographici, liturgici. S. 60–115.

Žitije Nauma. Magnae Moraviae Fontes Historici: Prameny k dějinám Velké Moravy / eds. D. Bartoňková, L. Havlík, J. Ludvíkovský, Z. Masařík, R. Vačerka. Brno : Universita J. E. Purkyně, 1967. T. 2 : Textus biographici, hagiographici, liturgici. S. 252–254. (in Old Slavonic).


Повний текст: PDF
20 :: 31

Посилання

  • Поки немає зовнішніх посилань.