OCHOTNICY Z POLSKI W SZEREGACH SICZY ZAKARPACKIEJ 1938–1939

Piotr KOZŁOWSKI

Анотація


У статті міститься інформація щодо набору та переселення українських волонтерів з Польщі. У статті представлений один із багатьох епізодів з історії України – історії української держави, яка була створена у березні 1939 р. Держава проіснувала лише декілька днів, адже проти неї було проведено спецоперацію угорськими військами Мівольса Хортога. Українська держава була скасована 18 березня 1939 р. За часів існування Карпатської Русі тодішній уряд сформував національну збройну силу (Карпатську Січ), яка мала на меті захищати державу.

Публікація визначається довідковими матеріалами українських архівів у Львові, а також су­між­ною літературою. У статті висвітлено також ставлення польських властей до своїх громадян українського походження, які вирішили приєднатися до Карпатської Січі з надією створити незалежну Україну. У результаті вони були позбавлені громадянства та залишилися як особи без громадянства.

Обговорюючи предмет дослідження, автор подає його в контексті міжнародних обставин, що розвивалися в той час у країнах Близького Сходу. Автор подає фрагменти протоколів інтерв’ю затри­маних польською прикордонною службою під час спроби незаконного перетину кордону. Наведені фраг­менти документів арешту зображають, з одного боку, організацію набору добровольців до Карпатської Січі на територію Польщі, і, з іншого боку, демонструють рішучу підтримку ідеї створення незалежної української держави.

Доповненням до статті є вкладення зі статистичними даними людей, яким вдалося пройти на територію Карпатської України. Друга частина, що доповнює статтю, представляє собою реєст­ра­цію 106 поляків, які мешкали на території м. Лесько, Перемишля та Дрогобича. Вони через службу в Карпатській Січі були позбавлені громадянства Польщі згідно статті 11 закону 2 від 20 січня 1920 р. стосовно польського громадянства. Автор подає перелік осіб з громадянством України з міст Лесько, Перемишль та Дрогобича в такому порядку: ім’я та прізвище, дата народження, місце народження та місце проживання. Особисті дані учасників формування, які боролися проти угорських військ у 1938 р., чітко вказують на те, що організація Карпатської Січі включала майже все українське чоловіче населення, що мешкає на прикордонній території.


Ключові слова


Карпатська Україна, Карпатська Січ, Організація Українських Націоналістів, агітація, метод набору на формування, українські волонтери, кур’єри, читальня “Просвіта”, система захисту кордону, нелегальний перехід кордону, прикордонна служба, корпус прикордон

Посилання


Dariusz Dąbrowski Rzeczpospolita Polska wobec kwestii Rusi Zakarpackiej (Podkarpackiej) 1938–1939. Toruń, 2007. S. 350. [in Polish].

Jarnecki M., Kołakowski P. Ukraiński Piemont. Ruś Zakarpacka w okresie autonomii 1938–1939. Warszawa, 2017. S. 146. [in Polish].

Informacja z dnia 01.04.1939r. starosty krośnieńskiego do wojewody lwowskie o odebraniu obywa-telst¬wa polskiego 2 obywatelom RP za wstąpienie do Siczy Karpackiej, Archiwum Obwodowe we Lwowie, sygn. akt 1/52/2734. S. 9.

Meldunek Sytuacyjny Komendy Wschodnio-Małopolskiego Okręgu Straży Granicznej we Lwowie nr 11/38 z dnia 15 grudnia 1939 roku, Zespół akt Małopolskiego Inspektoratu Okręgowego SG (dalej Zespół akt MIOSG), Tsentral’nyі Derzhavnyі Istorychnyі Arkhiv u L’vovi (dalej CDIA) we Lwowie, sygn. akt nr 204/1/1166. S. 131.

Pahiria O. Karpats’ka Sich viіs’kove formuvannіa Karpats’koi Ukrainy. Kijów, 2010. S. 28.

Protokół przesłuchania Iwana Werdziuka zatrzymanego podczas próby nielegalnego przekroczenia granicy państwowej, sporządzony w dniu 7 grudnia 1938 roku w siedzibie kancelarii Komisariatu SG Worochta, Zespół akt MIOSG, CDIA we Lwowie, sygn. akt nr 204/1/1242. S. 99.

Protokół przesłuchania zatrzymanego przez SG Jana Koropasia, które odbyło się w dniu 2 grudnia 1938 r. w siedzibie komisariatu SG Ludwikówka po wydaleniu go do Polski z terytorium Zakarpacia przez stronę czechosłowacką, Zespół akt MIOSG, CDIA we Lwowie, sygn. akt 204/11245. S. 13.

Słuchania zatrzymanego przez SG Ołeksa Kreta, które odbyło się w siedzibie Komisariatu SG Ludwikówka, Zespół akt MIOSG, CDIA we Lwowie, sygn. akt nr 204//1/1243. S. 7–9.

Straż Graniczna – przedwojenna formacja graniczna Drugiej Rzeczypospolitej, została utworzona 1 kwietnia 1928 roku na mocy rozporządzenia Prezydenta RP w miejsce rozwiązanej Straży Celnej. Strukturę orga¬nizacyjną formacji tworzyła: Komenda Straży Granicznej, 6 Inspektoratów Okręgowych SG (w Ciecha¬no-wie, Bydgoszczy, Poznaniu, Katowicach, Krakowie oraz we Lwowie), Ekspozytura Inspektoratu Ceł w Wolnym Mieście Gdańsk oraz Centralny Ośrodek Szkolenia SG w Rawie Ruskiej. Formacja w 1938 roku liczyła ponad 5.3 tys. strażników.

Wiśniewski J. P. Armia czechosłowacka w latach 1932–1938. Toruń, 2007. S. 204. [in Polish].

Zgodnie z zawartymi pytaniami w formularzu nadesłanym z Samodzielnego Referatu Informacyjnego Dowództwa Okręgu Korpusu nr VI we Lwowie, prowadzący przesłuchanie oficerowie SG starali się dowiedzieć: czy zatrzymany jest członkiem OUN względnie co sam wie na temat organizacji; w jakim celu zatrzymany przybył na pogranicze; jakimi drogami przedostał się w rejon pogranicza, gdzie i u kogo oraz kiedy się zatrzymał; czy posiadał przy sobie broń, jeśli tak to jaką; czy podczas trasy do granicy państwa uzyskał jakąś pomoc, jeśli tak – to od kogo; następnie czy miał zamiar przekroczyć granicę, jeśli tak – to dlaczego chciał to zrobić nielegalnie; czy podczas przekroczenia granicy miał mu ktoś udzielić pomocy; jakimi szlakami zamierzał przekroczyć granicę / podanie miejscowości i ewentualnie osoby u których nocował; czy posiada wiedzę o organizacji formacji ukraińskich na Zakarpaciu; do jakiej miejscowości na terenie Zakarpacia zamierzał się udać, do kogo miał się zgłosić na Zakarpaciu, czy znał hasło kontaktowe; czy miał zamiar wstąpić do organizacji działających na terenie Zakarpacia; czy ktoś zachęcał go do wstąpienia do jakichkolwiek ukraińskich formacji na Zakarpaciu, czy czytał jakieś odezwy nawołujące do wstępowania do legionu ukraińskiego, czy w Polsce uczestniczył w odczytach albo referatach na temat legionu ukraińskiego oraz kto je wygłaszał. Załącznik do wytycznych szefa sztabu DOK nr VI we Lwowie płk. Rudki, w sprawie postępowania z obywatelami RP narodowości ukraińskiej usiłującymi przekroczyć nielegalnie granicę, Zespół akt MIOSG, CDIA we Lwowie, sygn. akt nr 204/1/1237. S. 3.

Zgodnie z zapisem art. 11 ust. 2 Ustawy z dnia 20 stycznia 1920 roku o obywatelstwie Państwa Polskie¬go, starostowie powiatowi, otrzymali uprawnienia do orzekania w sprawie utraty obywatelstwa wobec tych wszystkich obywateli polskich, którzy wstąpili do Siczy Zakarpackiej. Nazwiska osób pozbawionych obywatelstwa polskiego były przesyłane do wiadomości właściwym wojewodom a następnie publikowane w Monitorze Polskim. Zespół akt Urzędu Wojewódzkiego we Lwowie, Wydział społeczno-polityczny, Archiwum Obwodowe we Lwowie, syn. akt nr 1 /51/2734. S. 15.

Zespół akt Urzędu Wojewódzkiego we Lwowie, Wydział społeczno-polityczny, Archiwum Obwodowe we Lwowie, syn. akt nr 1 /51/2734. S. 162.


Повний текст: PDF
20 :: 31

Посилання

  • Поки немає зовнішніх посилань.